» Słupowe nagrobki Kultura:

Słupowe nagrobki szeklerskie - z węg. zwane Kopjafa (spolszcz. kopijnik ) - “drewniana dubel”, “bez wdzięku dyszel”; bądź fejfa - “ksylem głowowe”, stanowią jeden z charakterystycznych elementów kultury Szeklerów, zamieszkujących natychmiast rumuński Siedmiogród. Początkowo stawiane na szeklerskich grobach, natychmiast spotykane są na całych Węgrzech w roli tradycyjnych, staromadziarskich pomników.
W Polsce postawiono nieco takich słupów: na grobach węgierskich bojowników albo ku czci osób zasłużonych na rzecz Węgier. Spolszczona określenie Kopjafa to Kopijnik.
Szeklerskie nagrobki mają formę włóczni, wbitej drzewcem w ziemię. Kształtem łudząco przypominają jakuckie koniowiązy, wykorzystywane również w rytuałach magicznych i pogrzebowych. Cechowanie miejsca pochówku słupem drewnianym bądź kamiennym było niezmiernie częste wśród tureckich ludów koczowniczych zamieszkujących stepy.

Opis

We wsiach w Siedmiogrodzie, przede wszystkim na terenie Szeklerszczyzny (Székelyföld), istniał obyczaj stawiania drewnianych, słupowych nagrobków. Szczegóły kształtu i formy ornamentu różniły się zależnie od regionu, a co więcej wsi. Pewne cechy budowy, opisujące stulecie, płeć, stan prawny zmarłego pozostawały wprawdzie zbliżone.

Nagrobek szeklerski składa się z trzech podstawowych elementów, tzw.:

głowy
tułowia
nogi (na której, bywało, rzeźbiono inskrypcję w piśmie rowasz czy też alfabetem łacińskim stylizowanym na rowasz
Czasem, między głową i torsem, wyodrębniano szyję.

Każdy z tych elementów był ważny, informował o płci, wieku czy też statusie zmarłego.

Męskie i chłopięce kopjafa charakteryzowały się z reguły występowaniem zwieńczenia w formie gałki i hełmu, kielicha czy też odwróconej gruszki, albo zamkniętego tulipana.
Stylizowana róża bądź bezpośredni tulipan wieńczące żerdź, korale na szyi i słońce w talii znajdowały się na kobiecych i dziewczęcych nagrobkach.

Wiek zmarłego określała stopień, grubość i zabarwienie słupa.

Pod przysadzistymi i pękatymi, w ciemnych kolorach, pochowani byli zasoby ludzkie starzy. Nieraz drzewo było także malowane i zabarwienie ciemnobrązowy odnosił się do mężczyzn, a modry do kobiet. Pod warunkiem nie były malowane, to rzeźbiono je z ciemnego drzewa, np.: dębu.
Nagrobki młodych ludzi są wysokie i/lub cienkie, w jasnych kolorach, rzeźbione z jasnego drewna (sosna, chałtura, brzoza). Kopjafa młodych małżonków były z reguły z większym natężeniem ozdobne aniżeli kawalerów i panien.
Słupy ponad dziecięcymi grobami były niskie, często oraz pobielane, nieco ozdobne, składające się od czasu do czasu wyłącznie z głowy i nogi.

Przykłady męskich (a-c) i żeńskich (d-f) słupów szeklerskich.

Zobacz także Szeklerzy i rowasz.

Wybrana bibliografia